اکتشافات, دانش

کشف ترسناک پنجه در کوه اووِن

پای نگه‌داری شده مگالاپتریکس (موآ)، موزه‌ی تاریخ طبیعی
پای نگه‌داری شده مگالاپتریکس (موآ)، موزه‌ی تاریخ طبیعی (Wikimedia Commons)

نزدیک به سه ماه پیش تیمی از باستان‌شناسان سفری اکتشافی در داخل سیستم بزرگ غارمانندی در کوه اووِن در نیوزیلند انجام دادند که به طور اتفاقی با شیئی ترسناک و غیرعادی مواجه شدند. با وجود دید کم در داخل غار تاریک، آنان نمی‌دانستند که آیا آنچه را که با چشم خود می‌بینند باور کنند یا نه؛ زیرا نمی‌دانستند چگونه آنچه را که در برابرشان قرار گرفته درک کنند – یک پنجه‌ی دایناسورمانند عظیم‌الجثه با گوشت و پوست فلس دار دست نخورده. پنجه به قدری خوب نگه‌داری شده بود که به نظر می‌رسید به چیزی که به تازگی مرده است تعلق دارد.

تیم باستان‌شناسی مشتاقانه پنجه را برداشته و برای آنالیز با خود بردند. نتایج حیرت‌انگیز بود. آنان دریافتند که پنجه‌ی مرموز یافت شده، باقی‌مانده‌ی مومیایی شده‌ی ۳۳۰۰ ساله از موآی زمین مرتفع است؛ که یک پرنده‏ی عظیم‌الجثه‌ی ماقبل تاریخ بود که چندین قرن پیش منقرض شد.

موآی زمین مرتفع (مگالاپتریکس دیدینوس) یک گونه پرنده‌ی موآی بومی نیوزیلند بود. تحلیل دی‌اِن‌اِی منتشر شده در مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم پیشنهاد می‌کند که اولین موآ حدود ۱۸.۵ میلیون سال پیش پدیدار شد و حداقل ده گونه‌ی مختلف از آن وجود داشت؛ ولی « آنان در سریع‏ترین انقراض کل جانوران یک سرزمین در نتیجه‌ی دخالت بشر که تاکنون به ثبت رسیده از صفحه‌ی روزگار محو شدند. »

با وجود برخی زیرگونه‌های موآ که به ارتفاع ۱۰ فوت (۳ متر) می‌رسیدند؛ موآ زمانی بزرگترین گونه‌ی پرنده‌ی موجود در زمین بود. با این وجود موآی زمین مرتفع از کوچکترین گونه‌های موآ است که بلندتر از ۴.۲ فوت (۱.۳ متر) ارتفاع نداشت. آن دارای پرهایی بود که تمام بدن او غیر از منقار و قسمت پایین پا را می‌پوشاند؛ و هیچ پر و یا دُمی نداشت. همانطور که نام آن اشاره دارد موآی زمین مرتفع، در نواحی بلند و سردتر این منطقه زندگی می‌کرد.

موآی زمین مرتفع ، ردپای حفظ شده از موآ
چپ : تصویر ذهنی هنرمند از موآی زمین مرتفع که با پای بلند و پنجه‌ی تیز تیغ‌مانند کشیده شده است. (Wikimedia Commons)راست : ردپای حفظ شده از موآ که در سال ۱۹۱۱ یافت شده است. (Wikimedia Commons)

کشف موآ

کشف موآ در سال ۱۸۳۹ رخ داد؛ زمانی که « جان دبلیو هریس » که یک تاجر کتان و علاقمند به تاریخ طبیعی بود، یک استخوان فسیل‌شده‌ی غیرعادی از طرف عضوی از قبیله‌ی بومی مائوری دریافت کرد؛ که ادعا می‌کرد آن را در ساحل رودخانه یافته است. استخوان برای « سر ریچارد اووِن » فرستاده شد که در موزه‌ی هانتریان کالج سلطنتی جراحان در لندن کار می‌کرد. اووِن به مدت چهار سال نتوانست معمای استخوانها را حل کند؛ زیرا آن با هیچ استخوان دیگری که او مواجه شده بود متناسب نبود.

درنهایت اوون این نتیجه‌گیری را کرد که استخوان متعلق به پرنده‌ی عظیم‌الجثه‌ی کاملاً ناشناخته‌ای است. جامعه‌ی علمی نظریه‌ی اوون را به تمسخر گرفت؛ ولی بعدها درستی ادعای او با کشف نمونه‌‏ی استخوان‌های متعدد که اجازه‌ی بازسازی اسکلت کامل موآ را می‌داد به اثبات رسید.

سِر ریچارد اوون ، اسکلت موآ ، نخستین قطعه‌ی استخوان از موآ
سِر ریچارد اوون در کنار اسکلت موآ در حال نگه‌داشتن نخستین قطعه‌ی استخوان از موآ که تا آن زمان یافت شده بود. (Wikimedia Commons)

از زمان نخستین کشف استخوان‌های موآ، هزاران عدد دیگر نیز یافت شده است، همراه با بقایای مومیایی شده‌ی قابل توجهی که از آن جمله می‌توان به پنجه‌ی ترسناک یافت شده در کوه اوون اشاره کرد. تعدادی از این نمونه‌ها همچنان بافت نرم را با ماهیچه، پوست و حتی پرها نشان می‌دهد. بسیاری از این بقایای فسیل شده در تپه‌ها، مرداب‌ها، غارها یافت شده است که پرنده برای ساختن لانه و یا فرار از آب و هوای بد وارد آن شده بود؛ که بدن پرنده پس از مردن در منطقه‌ ای به طور طبیعی خشک از طریق خشک شدن حفظ شده است (به عنوان مثال غاری که نسیم دائماً خشک از آن به درون می‌وزد.)

سر مومیایی شده‌ی موآی زمین مرتفع
سر مومیایی شده‌ی موآی زمین مرتفع (Wikimedia Commons)

ظهور و سقوط موآ

زمانی که پولی‌نزیان‌ها نخستین بار در اواسط قرن ۱۳ به نیوزیلند مهاجرت کردند، جمعیت موآ در حال شکوفایی بود. آنان در طول هزاران سال گیاه‌خواران غالب در اکوسیستم‌های جنگل، چمنزار و دامنه‌کوه بودند؛ وتنها یک شکارچی داشتند و آن هم « عقاب هاست » بود. با این حال زمانی که نخستین انسان‌ها وارد نیوزیلند شدند، موآها به دلیل شکار مفرط و تخریب زیستگاهها به سرعت با خطر مواجه شدند.

طبق نوشته‌ی موزه‌ی تاریخ طبیعی لندن : « از آنجایی که آنان به کندی به بلوغ می‌رسیدند، قادر نبودند که به سرعت برای حفظ جمعیت خود تولیدمثل کنند؛ که این آنان را در معرض انقراض قرار داد. تمامی موآها زمانی که در دهه‌ی ۱۷۶۰ اروپایی‌ها وارد نیوزیلند شدند منقرض شده بودند؛ عقاب هاست نیز که برای منبع غذایی وابسته به موآ بود بعد از مدت کوتاهی کاملاً از بین رفت. »

عقاب غول‌پیکر هاست در حال حمله به موآی نیوزیلند
عقاب غول‌پیکر هاست در حال حمله به موآی نیوزیلند (Wikimedia Commons)

احیای مجدد موآ

از موآ به دفعات به عنوان نامزد مناسبی برای احیای مجدد از طریق شبیه‌سازی نام برده شده است؛ زیرا بقایای به خوبی حفظ شده‌ی متعددی از آن وجود دارد که می‌توان دی‌ان‌ای را از آن استخراج کرد. به‏علاوه، از آنجایی که آن تنها چندین قرن پیش منقرض شد، بسیاری از گیاهانی را که منبع غذایی موآ را تشکیل می‌‌داد همچنان می‌توان یافت.

هم‌اکنون « آنکون یاسویوکی شیروتا » متخصص ژنتیک از ژاپن، مرحله‌ی مقدماتی کار را تا پایان با استخراج دی‌ان‌ای از بقایای موآ انجام داده است، و بر طبق برنامه به دنبال تزریق ان به داخل جنین مرغ است. اخیراً زمانی که « ترِوُر مالارد » عضو مجلس نیوزیلند عنوان کرد که احیای مجدد موآ در طول ۵۰ سال آینده یک ایده‌ی عملی است، احیای دوباره‌ی این مرغ باستانی توجه بیشتری را در اواسط سال جاری به خود جلب کرد.

اپک تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌شود.